غلامعلى صفايى
269
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
به معناى « من » است يعنى « خارج كرد آن شيء را از آستينش » . و اختلف : و دربارهء معناى اين مثال « وضعته متى كمّي » اختلاف شده و ابن سيده مىگويد : « متى » حرف به معناى « في » است يعنى « قرار دادم آن را در آستينم » و لكن ديگران مىگويند : « متى » اسم بوده و به معناى وسط است يعنى « قرار دادم آن را وسط آستينم » چنان كه در شعر أبي ذويب هذلى كه در توصيف ابر است نيز اختلاف شده است : سقى امّ عمرو كلّ آخر ليلة * حناتم سود ماؤهنّ ثجيج « شربن بماء البحر ثمّ ترفّعت * متى لجج خضر لهنّ نئيج » « 1 » برخى از نحويون گفتهاند : « متى » در اين شعر حرف و به معناى « من » است لكن ابن سيده گفته است : اسم و به معناى « وسط » است . تركيب شعر : « شربن » فعل جمع مونث غايب و ضمير فاعلى عود به « حناتم » كه در بيت قبل است مىكند و اين كلمه جمع « حنتمة » به معناى ابر سياه است و همچنين ضمير فاعلى در « ترفعت » نيز عود به « حناتم » مىكند و علت جمع آوردن در فعل اول و مفرد آوردن در فعل دوّم اين است كه تمامى ابرها از آب دريا تغذيه مىكنند ، لذا فعل « شربن » جمع آورده شده و لكن بعضى از آنها به طرف آسمان مىرود به باران تبديل مىشود لذا فعل « ترفعت » مفرد آورده شده است و باء به معناى « من » و متعلق به « شربن » است و « لجج » مجرور به « متى » و جمع « لجّة » به معناى آب زياد است و « خضر » صفت آن و جمله اسميه « لهنّ نئيج » در محل نصب حال براى « لجج » و يا صفت دوم بر آن مىباشد « نئيج » به معناى عبور سريع همراه با صداست . معناى شعر : « نوشيدند آن ابرها از آب دريا سپس به طرف آسمان بالا رفت - از يا وسط - آبهاى مجتمعى كه سبز رنگ بودند كه براى آن آبها حركت سريع همراه صدا بود » .
--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 1 / 319 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 2 / 309 ، أوضح المسالك : 2 / 117 ، التصريح على التوضيح : 2 / 2 .